In het eerste artikel ben ik ingegaan op algemene gegevens over leiderschap. Ik trok al enkele lijnen naar de kerk. In dit tweede artikel zoom ik wat scherper in op de inhoud daarvan en trek ik enkele concrete lijnen naar leidinggeven in een christelijke context.

 

In de theologie komt leidinggeven aan de orde bij de praktische vakken. De theorie daarover is geworteld in de Schrift en de belijdenisgeschriften. Daarnaast vinden we in de algemene wetenschappen allerlei theorieën en handvatten voor de leiderschapspraktijk terug.

 

Vitaliteit

Een goed voorbeeld van een theorie over leidinggeven is het zogenaamde waarderende onderzoek. De Engelse term daarvoor is: Appreciative Inquiry. Dit onderzoek richt zich niet op (oeverloze) discussies, analyses en oordelen over wat het probleem is, maar op wat aanwezig is in een praktijk van leidinggeven. Het richt zich op (potentiële) vitaliteit en veranderkracht in organisaties. In plaats van ach en wee te roepen vanuit probleem-denken kijken wetenschappers en onderzoekers naar datgene waar we dankbaar voor kunnen zijn. Ze kijken naar wat er wel is in plaats van naar wat er niet is. Vervolgens bouwt men deze kleine vondsten, dit prille en hoopvolle begin, uit tot een beweging die een positieve verandering in gang kan zetten. Deze theorie wordt in wetenschap en bij diegene die daadwerkelijk leidinggeven, breed erkend en omarmd. Aanzetten voor deze theorie vinden we reeds terug in de Bijbel.

In het verhaal van de eerste en tweede wonderbaarlijke spijziging vinden we exact de bouwstenen van de moderne, wetenschappelijke theorie van dit waarderende onderzoek terug. Het verhaal van de eerste wonderbare spijziging staat in Matteüs 14, Marcus 6, Lucas 9 en Johannes 6, en het verhaal van de tweede wonderbare spijziging in Matteüs 15 en Marcus 9.

Er is echter wel verschil tussen enerzijds de wetenschappelijke theorie en haar toepassing, en anderzijds het bijbelverhaal. In de seculiere toepassing van leiderschap worden mensen bedankt, terwijl in dit bijbelverhaal God gedankt wordt voor de (paar) broden en vissen. ‘Waardengedreven leiderschap’ in een christelijke context zal deze essentiële aanvulling op de theorie en methodiek dan ook benadrukken en in praktijk brengen.

 

Rijke les

In het bijbelverhaal zien we de leerlingen van Jezus redeneren vanuit het tekort. Ze zijn gericht op het probleem. Ze willen zelfs, terwijl het al donker wordt, de mensen wegsturen! Hiermee willen ze van het probleem afkomen. Ze proberen het af te schuiven op de mensen zelf. Ze willen hun verantwoordelijkheid hiermee ontlopen en nemen afstand van het probleem.

De Heere Jezus maakt het echter tot hun probleem. Zij moeten de mensen te eten geven! Hij biedt tegelijk een uitweg. Hij vraagt zijn leerlingen, de kerkleiders in opleiding, om op een positieve manier onderzoek te doen: vormend onderwijs met als doel mensen eten te geven. Jezus geeft de opdracht na te gaan wat er wél is in plaats van het zich blind te staren op wat er niet is. Men (Andreas) ontdekt een paar broden en vissen. Jezus neemt vervolgens deze broden en vissen aan, dankt ervoor en deelt ze via de discipelen uit aan de menigte. Hij heeft het leiderschap hiermee een rijke les geleerd om je dus niet blind te staren op het probleem, maar hoopvol onderzoek te doen naar wat er wel aanwezig en mogelijk is. Langs deze weg wordt de nood geledigd en de verandering, die van een tekort naar overvloed, gerealiseerd. Deze verandering is tot eer van God. Ze laat ook zien hoe Jezus voorziet in het lenigen van nood.

 

Verantwoordelijkheid

‘Waardengedreven leiderschap’ in een christelijke context weet zich afhankelijk van de goedheid en genade van God. Christenen in de hoedanigheid van een leidinggevende nemen op een dienende wijze de verantwoordelijkheid om dat wat zij ontvangen hebben door te geven.

 

Vandaag de dag staat leiderschap in kerken en christelijke organisaties onder grote druk. De oorzaak daarvan kan liggen binnen kerken en organisaties zelf, maar ook in externe factoren. De complexiteit, diversiteit en dynamiek van de omgang van mensen met elkaar in allerlei verbanden maken leidinggeven geen gemakkelijke opgave. Menig leidinggevende ervaart ongemak en stress, of heeft ziekteverschijnselen als gevolg van de voortdurende druk die wordt uitgeoefend. Terwijl de praktische theologie op basis van de Bijbel en belijdenisgeschriften leiderschap een theologisch kader geeft, kunnen wetenschappelijke theorieën en handreikingen daarin ondersteunend zijn. Het voorbeeld van zo’n theorie is het bovengenoemde waarderende onderzoek. Het is een hoopvolle, positieve manier van kijken en handelen. Deze theorie biedt, zoals gezegd, eigenlijk een wetenschappelijke uitwerking van principes die de Schrift ons aanreikt. Langs deze weg kunnen leidinggevenden worden toegerust. Leidinggeven kan langs die (waarderende) weg bijdragen aan positieve veranderingen of ontwikkelingen in de kerk of organisatie.

 

Gabriël Anthonio, Drachten

 

Prof. dr. Gabriël Anthonio heeft op 22 mei jl. aan de Theologische Universiteit Apeldoorn een rede uitgesproken bij zijn aanvaarding van de bijzondere leerstoel waardengedreven leiderschap, die is ingesteld vanwege de Galan Groep, een organisatie- en adviesbureau in Baarn. In twee artikelen wordt een weergave van deze rede geboden. De leerstoel waardengedreven leiderschap wil een bijdrage leveren aan het begrijpen van de complexiteit en dynamiek van leiderschap in deze tijd en biedt tegelijk handvatten om er op een dienende, praktische en duurzame manier mee om te gaan.