De laatste jaren heeft in steeds meer gemeenten in ons kerkverband de beamer z’n intrede gedaan in de diensten. In dit artikel wil ik proberen wat voor- en nadelen daarvan te benoemen om vervolgens een conclusie te trekken over de wenselijkheid van het gebruik van de beamer.

Wat kun je vanuit de Bijbel zeggen over beeldgebruik in de eredienst? Tegenstanders van beeldmateriaal in de kerk beroepen zich daarbij op het tweede gebod (geen beeld maken…) of op Romeinen 10:17 ‘Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods.’

Extreem gezegd trekt men hieruit de conclusie dat waar het beeld het woord verdringt, het Woord zijn kracht zal verliezen.

Toch gaat de Schrift ons zelf ook voor in het gebruik van meer zintuigen dan het gehoor alleen. Je kunt daarbij bijvoorbeeld denken aan de talrijke symbolen in het Oude Testament (de kleding van de hogepriester, het gebruik van wierook en verse toonbroden, ongezuurde koeken met bittere saus, de belletjes aan het kleed van de hogepriester).

Daarnaast werden ook verhalen uitgebeeld bij bijvoorbeeld Jeremia en Ezechiël (een verborgen riem, een gebroken kruik, een geboeide profeet die lange tijd bleef liggen, een profeet die trouwt met een prostituee, enz.)

Ook in het Nieuwe Testament wordt dit voortgezet. Kijk naar Jezus die letterlijk de lelies en de vogels aanwees. Denk aan het schrijven van Jezus in het zand.

En ten slotte bewijzen doop en avondmaal in onze erediensten dat het geloof ook in onze tijd echt niet uitsluitend uit het gehoor is.

Concluderend mag dus vastgesteld worden dat er vanuit de Bijbel geen verbod is om in de dienst van God gebruik te maken van meer zintuigen dan het gehoor alleen.

 

Voordelen van het gebruik van de beamer tijdens de dienst

Beamergebruik in de eredienst biedt een groot aantal voordelen en kansen.

In de eerste plaats worden de diensten hierdoor laagdrempeliger voor gasten, want zij kunnen dankzij het scherm meedoen met de dienst, zonder dat zij zelf van alles moeten kunnen opzoeken op stencils of boekjes.

Dat die stencils, boekjes en mededelingen van de kerkenraad niet meer geprint hoeven te worden, resulteert tegelijkertijd ook in een flinke besparing van papier.

Een derde voordeel is dat de kerkdienst makkelijker te volgen zal zijn voor mensen die vanwege gezondheidsproblemen moeite hebben met het hanteren van liedboek en stencils (motorische problemen, leesbril op en af).

Het projecteren van de te zingen liederen zorgt dat er beter gezongen wordt. De zanghouding is namelijk beter als je voor je uit kijkt, in plaats van omlaag naar je boekje. Daarnaast is met een beamer makkelijker om tijdens de dienst uit verschillende liedbundels te zingen (het ‘kruiwagenargument’, al die bundels hoeven niet meer ‘meegesjouwd’ te worden).

Een vijfde argument voor het gebruik van de beamer is dat diaconale onderwerpen zich vaak goed lenen voor een toelichting met beelden. Voor aanvang van de dienst en/of tijdens de collecte kan het doel op deze manier veel duidelijker worden neergezet. Dit kan de betrokkenheid van de gemeenteleden bij het getoonde doel vergroten.

Een zesde voordeel is dat de beamer mensen helpt die meer met beelden dan met woorden hebben. Vooral voor visueel ingestelde jongeren is dit een belangrijk punt. Beeld komt namelijk directer binnen bij mensen dan woorden. Vanuit de kerkgeschiedenis mag je hierbij gerust denken aan Gregorius de Grote die schilderkunst in de kerk zag als boeken voor de ongeletterden.

Het mag duidelijk zijn dat een preek beter gevolgd en makkelijk onthouden kan worden als de indeling van de preek via de beamer te volgen is.

 

Nadelen van het gebruik van de beamer tijdens de dienst

Er zitten echter niet alleen maar voordelen aan het gebruik van een beamer. Ook de nadelen moeten daarom genoemd worden.

Zo kan het gebruik van de beamer onrust geven doordat het de gemeenteleden afleidt, als zij in de dienst hun aandacht moeten verdelen tussen scherm en voorganger.

Een tweede argument tegen is dat het gebruik van een beamer leidt tot een passieve gemeente. Wanneer alle liederen en lezingen namelijk op de beamer worden getoond, zullen steeds minder mensen een eigen Bijbel meenemen. Gevolg kan zijn dat men nog minder thuis raakt in de Bijbel omdat de grote verbanden op de beamer niet gezien worden.

Je loopt het risico dat de kerkdienst op een bedrijfspresentatie of op school gaat lijken en een kerkganger wil dat nu juist even niet op zondagmorgen.

Een vierde argument tegen het gebruik van een beamer is dat de kerkganger niets tastbaars mee naar huis krijgt. Liturgiebladen/-boekjes zijn voor sommige kerkgangers collectors-items. Dan kun je dat lied thuis nog eens lezen of de liturgie aan iemand geven die de dienst niet heeft kunnen bijwonen.

Ten slotte maakt het gebruik van de beamer ons wel erg afhankelijk van de techniek voor het verloop van de kerkdienst. Een computercrash of een kapotte beamerlamp kan geweldige gevolgen hebben voor de dienst. Bijna niemand kan nog meezingen en de preek zal, als deze is ‘opgehangen’ aan beelden, voor een deel de mist in kunnen gaan.

Conclusie

Het gebruik van de beamer in de kerk kent zowel voor- als nadelen. Voor mij persoonlijk wegen daarbij de voordelen ruimschoots op tegen de nadelen. Vooral voor de visueel ingestelde jeugd kan de beamer een enorme toegevoegde waarde hebben.

 

Bij het schrijven van dit artikel heb ik dankbaar gebruik gemaakt van het studieverlofverslag ‘de beamer in de eredienst’ van ds. E. van der Wolf-Kox uit Zeewolde.

 

Hoogeveen
Jan van Amerongen

 

 


Commentaar

  • Convent 2024-02-22 17:59:53

    Het kan je haast niet ontgaan zijn. Het convent dat op DV 20 april 2024 door deputaten...

  • Volle verzekering 2024-02-10 09:35:41

    Een gaatje in de agenda maakt dat wij op vakantie gaan. De camper wordt volgepakt met die dingen...

  • Helpen 2024-01-27 09:14:13

    Het is bijna Hulpverleningszondag en daarom wordt in dit nummer van het Kerkblad ingegaan op...

  • Goed voornemen 2024-01-13 09:36:53

    De stelling die Sake Stoppels, emeritus lector theologie, van de CHE, poneert in zijn bijdrage in...