In een vorig artikel heb ik uitgelegd dat jongeren van nu uitgedaagd worden om ondernemer van zichzelf te worden en dat zij voortdurend in competitie staan met zichzelf en anderen. De boodschap is dat je maakbaar bent, dat je altijd moet excelleren en dat je het hoogst haalbare moet bereiken.
Filosofe Hannah Arendt zei al dat de moderne gedaante van het kwaad oppervlakkigheid, onverschilligheid en gedachteloosheid is. We zien het voor onze ogen gebeuren. Maar het goede nieuws is natuurlijk dat we het levende Woord van God hebben en dat representanten daarvan werkzaam zijn in opvoeding, onderwijs en in de kerk natuurlijk. Meer dan ooit zie ik het belang van christelijke opvoeding, christelijk onderwijs en van een levende kerk waar de relevantie van het evangelie voor vandaag zichtbaar gemaakt wordt.
Spiegels
Jongeren krijgen via hun beeldschermen voortdurend allerlei spiegels voorgehouden die hen op een dwaalspoor brengen. Maar in de eerste pakweg achttien jaren van hun leven mogen ze vertrouwd gemaakt worden met de spiegels die God ons aanreikt over Zijn gedachten over het leven en voor elk mens persoonlijk. Van Paulus leer ik de drieslag dat elk mens door God geroepen is, door Hem gekend wordt én dat Hij een bestemming voor ons heeft, namelijk gelijkvormig worden aan Zijn Zoon Jezus Christus.
Voor jongeren die in deze tijd kampen met negatieve zelfbeelden, die het gevoel kunnen hebben dat ze het nooit goed genoeg kunnen doen is dat een heilzame boodschap die al het wereldse denken ontmaskert. Wat kan het een opluchting zijn om te ontdekken dat het in dit leven niet om succes gaat, maar om vrucht dragen, dat je mag uitdelen van wat je ontvangt, dat het om zegen gaat en dat je die zegen niet zelf hoeft te organiseren, omdat het je Schepper is die ernaar verlangt de kinderen van Hem te zegenen.
Alternatief
Ik breng graag een aantal aandachtspunten naar voren die essentieel zijn in de opvoeding en begeleiding van jongeren.
Als eerste: bieden we werkelijk een alternatief voor wat via beeldschermen aan jongeren opgedrongen wordt? En dan bedoel ik dit niet alleen in de grote verhalen en kaders die we schetsen, maar juist in de gewone en alledaagse praktijk is het mogelijk om zoveel verschil te maken! Is het gezin bijvoorbeeld de plek die gekenmerkt wordt door rust en ruimte in plaats van de zoveelste plek waar mensen gejaagd en gehaast langs elkaar heen leven? Ik heb te vaak van jongeren gehoord dat er bij hen thuis nergens over gepraat wordt. Nou ja, hooguit over praktische afspraken, maar over essentiële levensvragen? Daar komt men lang niet altijd aan toe of men voelt zich er ongemakkelijk bij. En het onderwijs? Wordt daar de ruimte geboden om leerlingen te zien zoals zij door God bedoeld zijn en is er het verlangen om met elkaar die ontdekkingstocht aan te gaan? Of staan de cognitieve prestaties wel heel erg centraal? Want de eindtermen moeten gehaald worden en aan de resultaten van leerlingen is af te meten of je wel een excellente school bent.
Oefenplek
Ten tweede: stimuleren we werkelijke verbondenheid en creëren we in gezinnen, op school en in de kerk gemeenschappen waar jongeren gekend en gezien worden en waar zij veilig thuiskomen? Zijn we in de omgang met jongeren een afspiegeling van wie God is, namelijk dat Hij de El Roi is, de God die naar ons omziet?
En ten derde: creëren we als opvoeders en begeleiders een oefenplek voor het leven zoals God dat bedoeld heeft? Een oefenplaats ook om medemens te zijn. Vormen we werkelijk ‘contrastgemeenschappen’? En dan bedoel ik met contrast niet dat we vooral op een negatieve manier tegenwicht bieden ten opzichte van de wedstrijd die deze wereld ervan gemaakt heeft, maar ik bedoel het juist constructief. We zijn vóór het Koninkrijk van God en we verlangen ernaar om de uitgangspunten daarvan, zoals door Jezus prachtig verwoord in de Bergrede, uit te dragen op de plekken waar God ons stelt. Dus mogen we bij jongeren het verlangen aanboren om van betekenis te zijn in deze wereld, waar dus niet het eigen welbevinden centraal staat en waar andere dingen dan prestaties uitgangspunt zijn. Vorming van jongeren laat zich niet leiden door concurrentie en prestatiedruk. Het gaat om de ontwikkeling van personen en karakters, van jonge mensen die ernaar leren verlangen om volgeling van Jezus Christus te zijn.
Kerk-zijn
Specifiek voor het kerk-zijn in deze tijd benadruk ik graag het volgende. Juist de kerk heeft als opgave om het evangelie relevant te maken voor het leven van alledag. Jongeren moeten niet het idee hebben dat de kerk (te) ver bij hen vandaan staat, maar juist dat zij daar toegerust worden voor het leven dat echt ingewikkeld is voor hen. Vandaar dat ik in een eerder artikel het belang van de diagnostische en preventieve functie van de kerk noemde.
De kerk is de plek waar zij leeftijdgenoten ontmoeten. Niet alleen om daar leuke dingen mee te doen – dat ook! – maar waar herkenning plaatsvindt in wat hen bezighoudt, wat ze lastig vinden en wat je zelfs in deze wereld kan overweldigen. Ik heb meermaals meegemaakt dat het voor jongeren een opluchting is als zij merken dat zij niet de enige zijn bij wie bepaalde dingen dwarsliggen of voor wie dingen van het leven verwarrend zijn. Het kan zo helpend voor hen zijn om met elkaar door bepaalde levensvragen heen te kruipen en samen te zoeken naar de weg en het plan van onze Heer.
In de kerk kun je ook andere volwassenen meemaken dan je eigen ouders. Hoe heerlijk is dát. Op een bepaalde leeftijd kan wat je eigen ouders zeggen heel gevoelig liggen. Ben je daar als jongeren minder ontvankelijk voor. Zij zijn immers in de beleving van de jongere ook ‘partij’. Maar als andere volwassenen dingen met jongeren bespreken, kent dat geen persoonlijk belang en staan jongeren daar heel open voor. Ik zeg het weleens zo: als ouders dingen met hun kinderen bespreken, krijgen ze soms als reactie: bemoei je er niet mee! Als ik over hetzelfde met ze spreek, zeggen ze: dankjewel!
Ik gun jongeren volwassenen die gekenmerkt worden door hoop, met een perspectief dat verder reikt dan het eigen welbevinden, door moed, die durven leven van Gods beloften en die dus niet als vanzelfsprekend meegaan met wat iedereen doet, en door vuur. Waar de bezieling, de bewogenheid en bevlogenheid vanuit het evangelie vanaf straalt. Aanstekelijke mensen. Want ja, wat je in anderen wilt ontsteken, moet in jezelf branden.
Els van Dijk, Veenendaal
Drs. E.J. van Dijk is columnist, spreker en voorheen directeur van de Evangelische Hogeschool.