ImageVorige week bespraken we het eerste gedeelte van het boek Wegen van hoop in tijden van crisis. armoede ? milieubederf ? onveiligheid ? financi?le malaise. De auteurs wijzen op de twee overheersende denkwijzen in het Westen: economische groei en gegarandeerde vrijheid. Wie absolute vrijheid wil zal zijn machtspositie moeten handhaven of verstevigen. En daar zijn wapens voor nodig. Wie flink moet investeren in wapens wordt geconfronteerd met minder of zelfs geen economische groei. Die twee denkwijzen (ideologie?n) bijten elkaar dus in de staart. Bovendien ontstaan er tweedelingen. Binnenslands en tussen landen komen bezitters en niet-bezitters of bijna-niets-bezitters steeds meer tegenover elkaar te staan. Nu al zijn er tekenen dat de spanning oploopt in de wereld. Is er een uitweg?

De schrijvers Goudzwaard, Vander Vennen, Van Heemst en Weigand-Timmer menen van wel. Niet voor niets heet het vierde en laatste deel van hun boek ?Hoop doet leven?. Die hoop zal er niet zijn zolang technologie, economie, geld en markt ? die op zich niets kwaads in zich dragen ? in de samenleving op een voetstuk worden gezet. Dan kunnen ze de vorm aannemen van goden waar mens en samenleving voor moeten buigen. En een mensenhart staat open voor geld, bezit en macht. Gewezen wordt op afgoden die gekoppeld zijn aan specifieke verleidingen: bijvoorbeeld Mammon als de god van het geld. Indirect wordt ons hier het woord van Jezus voorgehouden: Geen enkele knecht kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen ?n de mammon (Lucas 16:13).

ImageIn 1982 verscheen van de hand van professor B. Goudzwaard (1934) het boek Kapitalisme en Vooruitgang. In dat boek onderzoekt deze emeritus hoogleraar economie het verband tussen hoe onze samenleving is georganiseerd en het zogenaamde vooruitgangsgeloof. Waar is de mens gebleven, zo vraagt hij zich af, in een economie waar alles en iedereen in dienst gesteld wordt van de economische en technische vooruitgang? Goudzwaard bepleit een ?economie van het genoeg? in plaats van een economie waarin een hele samenleving telkens ruim baan moet maken voor een steeds verdergaande opvoering van productie en consumptie.

Het boek dat ik hier (en in een volgend artikel) ga bespreken en waarvan Goudzwaard de belangrijkste auteur is, sluit vrijwel naadloos aan bij zijn boek uit 1982 en andere publicaties die nadien van zijn hand verschenen.

Wegen van hoop in tijden van crisis. armoede ? milieubederf ? onveiligheid ? financi?le malaise. Auteurs: Bob Goudzwaard, Mark Vander Vennen, David van Heemst en Jet Weigand-Timmer (redactie). Uitgegeven in de reeks Verantwoording, door Uitgeverij Buijten & Schipperheijn Motief, Amsterdam 2009, in samenwerking met de Stichting voor Reformatorische Wijsbegeerte te Soest. 303 pagina?s, paperback, ISBN 978-90-5881-383-1, prijs ? 25,00.

Het boek werd in 2007 uitgegeven in het Engels onder de titel Hope in troubled times ? A new vision for confronting global crises. De Nederlandse uitgave is herzien ten opzichte van de Engelse.

ImageIk ken een winkelcentrum dat heet Shoppyland. Het embleem: een vrolijke kangoeroe met volle buidel. Aan dat winkelcentrum moest ik denken bij het schrijven van dit artikel. Een shoppende en hoppende kangoeroe.

Zo zijn steeds meer kerkleden; jongeren en ouderen. Regelmatig pakken ze een ?dienstje? mee elders. Daar waar een flitsende predikant spreekt of een zang- en muziekteam professioneel de samenzang diepgang geeft of gemeenteleden prachtig in een mimespel de boodschap uitbeelden. Uiteraard zit er ook iets meeslepends in het meestal massale. Er valt veel te zien, te horen, te beleven. En voor elke leeftijdscategorie is er in en rondom de dienst heel wat te doen. Dat trekt. Regelmatig blijft het dan niet bij shoppen - een enkele keer een dienst bijwonen -, maar eindigt het in hoppen: eigen gemeente loslaten en overgaan naar die andere gemeente. Ziedaar de kangoeroe-christen.

Klein
De vorige keer eindigde ik met de opmerking: de gevolgen zijn groter dan je denkt. Verwijt en vervreemding gaan al vooraf, zo zagen we de vorige keer. Het gaat nooit zonder pijn. Maar ook verder heeft het shoppen en hoppen gevolgen. Regelmatig vertrekt men uit een gemeente die mogelijk toch al klein geworden is. Het valt in die gemeente niet mee om alles nog voluit te kunnen ?draaien?. Kringen voor kinderen en jongeren zijn klein. Weinig aanwezigen in de groepen voor de catechese. De vrouwenvereniging en de Bijbelstudiekring tanen. Om samen vernieuwende activiteiten op te zetten in en om de diensten, ontbreekt vaak de mankracht en de bekwaamheid. Er zijn er te weinig die een muziekinstrument bespelen of willen of kunnen zingen. De kerkenraad kent vacatures en het werk dat gedaan moet worden door weinigen in de raad is dan toch weer veel. Bezoekwerk kan er onder lijden. Zo?n kleinerwordende gemeente is, niet bij voorbaat een aantrekkelijke gemeente. Hoewel er kleine gemeenten zijn, die het in veel opzichten en juist soms in het pastorale omzien, goed doen.

ImageDe grote hebzucht heeft wereldwijd tot een economische en financi?le crisis geleid die zijn weerga niet kent. In alle sectoren is de crisis voelbaar. Door het dalende vertrouwen van consumenten wordt er steeds minder geld uitgegeven en steeds meer gespaard. Langzaam maar zeker is de economie tot stilstand gekomen. Zijn er toch redenen om dankbaar te zijn in deze crisistijd?

De financi?le crisis lijkt nog niet voorbij. Diverse banken zijn nog in de handen van de staat, een andere bank is zojuist failliet gegaan en een kredietverstrekker staat op het punt om om te vallen, er vallen veel ontslagen en het consumentenvertrouwen is weer gedaald. Toch zijn er wel lichtpuntjes aan de horizon verschenen die aangeven dat het wel weer wat beter gaat, maar het volledige herstel zal nog wel enige tijd op zich laten wachten. De AEX index schommelt rond de 325 punten, terwijl die twee jaar geleden bijna het dubbele noteerde.

Huizenmarkt
De huizenmarkt zit op slot, waardoor de huizenprijzen steeds verder dalen. Wanneer iemand graag een ander huis wil kopen, zal hij eerst zijn eigen huis te koop zetten. Pas wanneer zijn eigen huis verkocht is, zal hij overgaan tot de aankoop van het andere huis. Iedereen blijft op iedereen wachten, waardoor er niets gebeurd. Er staat een zeer groot aantal huizen te koop en er is ook wel belangstelling, maar doordat niemand ?de eerste stap? durft te zetten, gaat het heel lang duren voordat de huizenmarkt weer in beweging komt. Gemiddeld genomen zijn de huizenprijzen met een procent of 6 ? 7 gedaald. Landelijk zal dat ongeveer wel kloppen, maar in het Noorden van land zijn de dalingen een stuk groter. Deze daling ligt dicht in de buurt van 15 tot 20%.

ImageIk ken een winkelcentrum dat heet Shoppyland. Het embleem: een vrolijke kangoeroe met volle buidel. Aan dat winkelcentrum moest ik denken bij het schrijven van dit artikel. Een shoppende en hoppende kangoeroe.

Zo zijn steeds meer kerkleden, jongeren en ouderen. Regelmatig pakken ze een ?dienstje? mee elders. Daar waar een flitsende predikant spreekt of een zang- en muziekteam professioneel de samenzang diepgang geeft of gemeenteleden prachtig in een mimespel de boodschap uitbeelden. Uiteraard zit er ook iets meeslepends in het meestal massale. Er valt veel te zien, te horen, te beleven. En voor elke leeftijdscategorie is er in en rondom de dienst heel wat te doen. Dat trekt. Regelmatig blijft het dan niet bij shoppen - een enkele keer een dienst bijwonen -, maar eindigt het in hoppen: eigen gemeente loslaten en overgaan naar die andere gemeente. Ziedaar de kangoeroe-christen.

Proces
Allereerst moet gezegd worden, dat elders kerken en zich bij een andere gemeente aansluiten ook vroeger voorkwam. Feitelijk zijn onze kerken voor een deel ontstaan door shoppende en uiteindelijk hoppende (over)grootouders. Ds. Hendrik de Cock trok van heinde en verre hoorders uit andere gemeenten. Dat liep verder door in verzoeken om hun kinderen te dopen en leidde tenslotte tot afscheiding en het stichten van nieuwe gemeenten. Deze oude historie illustreert dat shoppen en hoppen meer gevolgen heeft, dan je mogelijk in eerste instantie bedoelt en denkt. Wie meent dat je met een bepaalde regelmaat eigen diensten kunt verzuimen om elders opgeladen of geestelijk gevoed te worden, moet zich realiseren dat de consequenties groter zijn dan je denkt. Je bent afwezig in eigen samenkomst.

Commentaar

  • OUDERS WAAR ZIJN JULLIE? 2020-09-18 17:51:34

    Deze kop, inclusief hoofdletters, komt uit een tweet van de burgervader van Zoetermeer, Charlie...

  • Waar was jij? 2020-09-11 17:09:52

    Vorige week was het vijf jaar geleden dat Angela Merkel haar overbekende woorden sprak in verband...

  • Deepfake 2020-09-04 17:01:11

    Wat fake news of, in goed Nederlands, nepnieuws is, weten de meeste mensen zo langzamerhand wel....

  • Complotten 2020-08-28 15:04:42

    Een gezond kritisch vermogen is een rijk bezit. Ik gun het iedereen. Een gezonde portie argwaan...